Đức Giáo Hoàng Lêô XIV cử hành Thánh lễ tại Sân vận động Gran Canaria trong chuyến tông du Tây Ban Nha vào ngày 11 tháng 6 năm 2026. Vào cuối tháng 9, Người sẽ đến thăm Pháp. (Ảnh: Daniel Ibanez / EWTN News)


Andrea Gagliarducci, trong bản tin ngày 10 tháng 9 năm 2026 của tạp chí National Catholic Register, nhận định rằng: Có một chủ đề luôn hiện hữu trong tất cả các cuộc tranh luận lớn xoay quanh Giáo Hội Công Giáo: Sự sống.

Một số ý kiến cho rằng việc bàn luận về các vấn đề đạo đức liên quan đến sự sống và gia đình đã trở nên lỗi thời; họ cho rằng chúng ta nên tập trung nhiều hơn vào các vấn đề xã hội, và Giáo Hội Công Giáo nên chú trọng vào việc giúp đỡ con người thay vì bận tâm đến các lý tưởng.

Tuy nhiên, vấn đề sự sống mang sức nặng và tầm ảnh hưởng lớn đến mức không thể bị phớt lờ – và chắc chắn, Đức Đức Giáo Hoàng Lêô XIV sẽ không bỏ qua vấn đề này.

Vào cuối tháng 9, Đức Giáo Hoàng sẽ đến thăm Pháp, một quốc gia đang trải qua một sự hồi sinh Ki-tô giáo đáng lưu ý. Chẳng hạn, cuộc hành hương thường niên Paris-Chartres – một truyền thống được khôi phục cách đây khoảng bốn mươi năm bởi một nhóm người Công Giáo yêu mến truyền thống – đã chứng kiến số lượng người tham gia tăng đáng kể qua các năm.

Trong khi đó, số lượng người trưởng thành lãnh nhận Bí tích Rửa tội vào đêm Phục sinh cũng không ngừng gia tăng. Điều này khiến vùng Île-de-France (bao gồm cả Tổng giáo phận Paris) phải triệu tập một hội đồng đặc biệt để tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến sự hồi sinh đức tin này.

Mặc dù có những dấu hiệu về sự hồi sinh đức tin, Pháp vẫn không phải là nơi an toàn cho các giá trị Công Giáo, minh chứng rõ nhất là việc nước này vừa hợp pháp hóa an tử. Được chính phủ của ông Macron ủng hộ mạnh mẽ, đạo luật an tử đã vượt qua mọi rào cản, bất chấp sự phản đối quyết liệt từ các giám mục Pháp – những người luôn đứng ở tuyến đầu trong cuộc đấu tranh này. Đạo luật mới thậm chí còn phớt lờ quyền từ chối thực hiện hành vi dựa trên lương tâm của các y tá; điều này vô hình trung ép buộc những người cảm thấy có nghĩa vụ đạo đức không được phép tham gia vào việc hỗ trợ tự tử phải tuân thủ luật pháp, bất chấp sự phản đối từ lương tâm của chính họ. Trước cuộc bỏ phiếu hợp pháp hóa cái chết êm ái (an tử) vào mùa hè năm nay, Pháp đã đưa quyền phá thai vào hiến pháp của mình. Mặc dù bản vănluật không trực tiếp nhắc đến cụm từ “quyền phá thai”, nhưng nó nhấn mạnh rằng luật pháp quy định các điều kiện để phụ nữ thực thi quyền tự do phá thai của mình.

Tiếp đó, vào cuối năm 2025, Liên minh châu Âu đã thông qua một nghị quyết. Dù về mặt kỹ thuật, biện pháp này “không mang tính ràng buộc”, nhưng nó lại đóng vai trò như một dạng “luật mềm” (soft law) nhằm tạo áp lực chính trị, thúc đẩy các quốc gia thành viên EU thực hiện theo.

Chẳng hạn, tại Ý, dù chưa có đạo luật chung trên toàn quốc về vấn đề cuối đời, nhưng vùng Veneto ở phía đông bắc nước này đã thông qua luật hợp pháp hóa việc hỗ trợ tự tử về mặt y tế vào ngày 2 tháng 9, trở thành khu vực thứ tư tại Ý thực hiện bước đi này.

Đạo luật trên đã vấp phải phản ứng gay gắt từ Thượng phụ Venice, Tổng giám mục Francesco Moraglia, cũng như các thành viên khác thuộc Hội đồng Giám mục Ý, chẳng hạn như Tổng giám mục Modena, Giacomo Morandi.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là tại Ý, các viên chức Giáo hội vẫn chưa tạo ra một phong trào mạnh mẽ nào liên quan đến vấn đề này. Hội đồng Giám mục đã để mặc cho các giám mục và linh mục tại từng địa phương tự đưa ra sáng kiến riêng; một thực trạng khá lạ đối với một quốc gia vốn có truyền thống Công Giáo lâu đời.

Các chương trình nghị sự chính trị xoay quanh vấn đề chăm sóc cuối đời không chỉ giới hạn trong phạm vi EU. Tại Canada, chương trình MAID (hỗ trợ y tế để chấm dứt sự sống) đã dẫn đến cái chết của hàng chục nghìn người kể từ khi được hợp pháp hóa vào năm 2016. Trong khi đó, tại Vương quốc Anh, việc hỗ trợ tự tử vẫn là hành vi bất hợp pháp; tuy nhiên, một dự luật nhằm hợp pháp hóa hoạt động này dự kiến sẽ được trình lại trước Quốc hội vào ngày 11 tháng 9, sau khi các nỗ lực thúc đẩy trước đó trong năm nay bị đình trệ.

Tại Pháp – nơi Đức Giáo Hoàng dự kiến sẽ đặt chân đến vào ngày 25 tháng 9 – các giám mục đã đứng ở tuyến đầu phản đối đạo luật về vấn đề cuối đời của quốc gia này, đối diện với một chương trình nghị sự chính trị vốn rất khó để đảo ngược. Đây chính là điểm khiến chuyến thăm Pháp của Đức Giáo Hoàng mang một ý nghĩa đặc biệt.

Trong chuyến thăm một quốc gia chỉ còn vài tuần nữa là hợp thức hóa việc hỗ trợ tự tử, Đức Giáo Hoàng sẽ đề cập thế nào đến chủ đề phẩm giá con người ở mọi giai đoạn của cuộc đời?

Người có thể nêu vấn đề này trong cuộc gặp thường lệ với ngoại giao đoàn vào đầu chuyến thăm, trong buổi gặp gỡ các bệnh nhân tại Lộ Đức, hoặc trong các bài phát biểu tại Metz – nơi dự kiến Người sẽ đưa ra định hướng chính sách của mình đối với châu Âu.

Tuy nhiên, câu hỏi rộng hơn là: Đức Giáo Hoàng dự định chống lại "văn hóa sự chết" đang ngày càng lan rộng này như thế nào – không chỉ ở châu Âu mà còn ở những nơi khác?

Chẳng hạn, tại Hoa Kỳ – quê hương của Đức Giáo Hoàng – các nữ tu Dòng Cát Minh (Carmelite Sisters) chuyên chăm sóc người cao tuổi và người bệnh đã đệ đơn kiện tiểu bang Illinois nhằm ngăn chặn một đạo luật về giai đoạn cuối đời trước khi nó có hiệu lực. Các nữ tu cho rằng đạo luật này vi phạm quyền tự do lương tâm của họ, đồng thời buộc họ phải hỗ trợ bệnh nhân tự kết liễu mạng sống nếu được yêu cầu.

Cho đến nay, Đức Giáo Hoàng đã thể hiện quan điểm rất rõ ràng về vấn đề này, nhưng cũng rất thận trọng.

Khi trả lời một câu hỏi về việc Đức Hồng Y Blase Cupich, Tổng giám mục Chicago, trao giải thưởng cho Thượng nghị sĩ Dick Durbin – một người ủng hộ phá thai – Đức Giáo Hoàng Leo nhấn mạnh rằng sự sống con người phải luôn được bảo vệ trong mọi hoàn cảnh. Người cũng khẳng định rằng những ai phản đối phá thai nhưng lại từ chối người di cư (diễn giải theo lời của Đức Giáo Hoàng) thì cũng là đang đi ngược lại với sự sống.

Đây là một lập trường hợp lý, nhưng xét về mặt nghịch lý, nó có vẻ yếu thế hơn nhiều so với lập trường của vị tiền nhiệm.

Trong suốt triều đại của mình, Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô đã ưu tiên áp dụng học thuyết xã hội theo hướng ít tập trung vào các vấn đề liên quan đến sự sống, mà chú trọng hơn vào việc chăm sóc người nghèo và người di cư. Với Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô, kỷ nguyên đấu tranh cho các “giá trị không thể thương lượng” đã khép lại.

Tuy nhiên, vị Đức Giáo Hoàng người Argentina này cũng từng khẳng định một cách dứt khoát rằng, phá thai chẳng khác nào thuê một sát thủ để giải quyết vấn đề.

Những vấn đề này nhiều khả năng sẽ trở thành phép thử cho sự ổn định trong triều đại của Đức Giáo Hoàng Leo.

Đúng là Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã bảo vệ sự sống con người trong mọi dịp có thể, chẳng hạn như trong bài phát biểu trước Quốc hội Tây Ban Nha vào tháng Sáu, cũng như trong nhiều buổi tiếp kiến và diễn văn khác.

Tuy nhiên, Đức Giáo Hoàng Leo dường như chọn cách tiếp cận học thuyết xã hội của Giáo hội một cách chừng mực, thận trọng và đầy lý lẽ. Khi lên tiếng, Người thường hướng tới việc nhắc nhở các tín hữu về trách nhiệm của chính họ trước tiên. Giáo hội cung cấp các nguyên tắc, còn các tín hữu phải là những người áp dụng chúng – điều này phù hợp với luận lý học về sự tách biệt giữa Giáo hội và Nhà nước.

Song, tác động văn hóa cũng cần được xem sét và tác động này cần được phát triển thêm.

Các văn kiện do Vatican công bố dường như vẫn phản ánh một cách tiếp cận “mềm mỏng”. Tài liệu mới nhất do Ủy ban Thần học Quốc tế công bố – tập trung hoàn toàn vào việc chăm sóc có trách nhiệm đối với trật tự thụ tạo – nhấn mạnh rằng sự sống phải luôn được bảo vệ bằng mọi giá và bằng mọi cách. Tuy nhiên, cùng tài liệu này nhấn lâu vào các “tội lỗi sinh thái”, thích dùng các dữ liệu kỹ thuật và khoa học và phản ảnh một cách tiếp cận, dù thực chất đề cập đến các giá trị không thể thương lượng, nhưng bằng cách nào đó đã đặt khái niệm này sang một bên.

Nói cách khác, triều đại Giáo hoàng còn non trẻ của Đức Giáo Hoàng Leo cần một khuôn khổ văn hóa, và khuôn khổ đó gần như phải được xây dựng lại từ đầu.

Thông điệp Magnifica Humanitas là một điểm khởi đầu, nhưng có lẽ không thể là đích đến: văn kiện này quá dài, nhiều khái niệm bị pha loãng, và đôi khi quá nghiêng về hiện tại, nên chưa đủ làm nền tảng cho một diễn ngôn chính trị mới.

Vì vậy, bên cạnh những chủ đề lớn của triều đại Đức Giáo Hoàng này — từ nghệ thuật ngoại giao mới cho đến đối thoại với thế giới duy truyền thống — còn có thêm cuộc chiến chống lại "văn hóa sự chết".

Người ta từng tưởng rằng thời kỳ này đã kết thúc dưới triều đại của Đức Gio-an Phao-lô II, tiếp nối bởi Đức Bê-nê-đíc-tô XVI cùng cuộc chiến của ngài chống lại chủ nghĩa tương đối văn hóa.

Chúng ta đã lầm. Và ngày nay, khi ngay cả các đảng phái mang những giá trị được coi là Ki-tô giáo cũng đã đánh mất trọng tâm của học thuyết xã hội, và chính các Ki-tô hữu dường như cũng không còn khả năng giải quyết các vấn đề một cách mạnh mẽ, thì cần phải bắt đầu lại với một bước tiến mới về phẩm chất.

Đây có lẽ chính là thách thức lớn lao nhưng chưa được nhìn nhận đúng mức của triều đại Đức Giáo Hoàng này.