Trong số báo 4342, tháng 11 năm 2026, tạp chí của các cha Dòng Tên Paris có hai bài nhận định về Palestine, chúng tôi mạn phép chuyển sang Việt Ngữ:
1.Giải pháp “Hai Nhà nước”, một chủ đề lặp đi lặp lại
Thomas Gomart
Ba năm sau ngày 7 tháng 10, xung đột Israel-Palestine vẫn còn leo thang. Tháng 10 năm 2023, chủ nghĩa khủng bố quân sự hóa của Hamas đã giết chết 1,221 người. Đến tháng 10 năm 2026, 1,318 thành viên lực lượng an ninh Israel đã thiệt mạng trên nhiều mặt trận do Israel mở ra kể từ các cuộc tấn công. Trong khi đó, theo Liên Hợp Quốc, 73,000 người đã chết ở Gaza, trong đó có 21,000 trẻ em, ngoài ra còn có 180,000 người bị thương và 1.7 triệu người phải di dời. Tại Bờ Tây, 1,079 người đã thiệt mạng, trong đó có 256 trẻ em.
Giải pháp “hai nhà nước”, mà các nhà ngoại giao châu Âu thường xuyên nhắc đến, chưa bao giờ có vẻ xa vời đến thế. Dựa trên biên giới trước năm 1967 và luật pháp quốc tế, theo Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, đây vẫn là “con đường khả thi duy nhất dẫn đến hòa bình và an ninh lâu dài” cho người Palestine và người Israel. Vấn đề là triển vọng này đã hoàn toàn biến mất khỏi các cuộc tranh luận chính trị của Israel trong chiến dịch tranh cử quốc hội tháng 10 năm 2026. Sau sự kiện ngày 7 tháng 10, Benjamin Netanyahu phải chịu trách nhiệm về cuộc khủng hoảng an ninh; ba năm sau, ông vẫn là trung tâm của đời sống chính trị Israel, như thể việc thiết lập tình trạng chiến tranh vĩnh viễn đảm bảo sự trường tồn chính trị của ông – gần hai mươi năm làm Thủ tướng – mà không cần vạch ra bất cứ tầm nhìn chính trị nào khác ngoài việc áp đặt vũ lực lên toàn bộ khu vực. Về phần mình, Chính quyền Palestine, do Mahmoud Abbas, một người đã nắm quyền hơn hai mươi năm, lãnh đạo, dường như không có khả năng đưa ra bất cứ sáng kiến chính trị nào. Trước thảm kịch ngày 7 tháng 10, Israel đã đáp trả bằng cách tàn phá Dải Gaza, tiếp tục hoạt động xây dựng khu định cư ở Bờ Tây và cố gắng phá vỡ “trục kháng chiến” được Cộng hòa Hồi giáo Iran kiên nhẫn xây dựng thông qua Hamas, Hezbollah, các lực lượng dân quân Iraq và Houthi.
Tại kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc gần đây nhất vào tháng 9 năm 2026, Benjamin Netanyahu đã đề cập đến bảy mặt trận mà Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đang tham gia. Ông nói thêm một mặt trận thứ tám, “cuộc chiến sự thật”, xét đến cường độ của cuộc chiến giành dư luận: “Nó đang được tiến hành trên các phương tiện truyền thông trên toàn thế giới và, thậm chí còn nguy hiểm hơn, trên mạng xã hội.” Về phần mình, Emmanuel Macron đã đưa ra một cuộc tấn công gay gắt chống lại Israel, lên án tình hình ở Gaza là “một cảnh tượng làm hổ thẹn tất cả chúng ta” trước khi hỏi: “Chúng ta còn uy tín gì nếu chúng ta tiếp tục không hành động?” Câu hỏi này đã gây ra phản ứng mạnh mẽ từ Thủ tướng Israel đối với Pháp và Anh: “Họ cáo buộc Israel nhỏ bé là thực dân, thực dân nào? Họ đã tự đặt ra thuật ngữ đó.” “Israel không phạm tội diệt chủng, Israel đã ngăn chặn một cuộc diệt chủng!” Trước khi bắt đầu bài phát biểu gay gắt, ông tuyên bố: “Thật đáng xấu hổ! Thật đáng xấu hổ vì đã xuyên tạc sự thật, thật đáng xấu hổ vì đã đảo ngược vai trò của nạn nhân và kẻ gây hấn, thật đáng xấu hổ vì đã coi thường sự thật!” Một năm trước đó, Pháp đã công nhận Palestine, cùng với mười sáu thành viên khác của Liên minh châu Âu. Không thể xin được visa Mỹ để đến New York, Mahmoud Abbas đã phát biểu trong một video được ghi hình trước: “Giờ đây, không chỉ giải pháp hai nhà nước và việc thành lập nhà nước Palestine bị đe dọa, mà chính sự sống và sự tồn tại của người dân Palestine trên quê hương của họ cũng đang bị đe dọa.” Ông đã lên án “một dự án thuộc địa độc hại.”
Cần nhắc lại rằng Bờ Tây được chia thành ba khu vực. Khu vực A và B, thuộc quyền quản lý toàn phần hoặc một phần của Chính quyền Palestine, lần lượt chiếm 18% và 22% diện tích 5,860 km² và là nơi sinh sống của 2.8 triệu người Palestine. Khu vực C, dưới sự kiểm soát của Israel, chiếm hơn 60% diện tích và có 300,000 người Palestine và 400,000 cư dân Israel, một con số đang tăng lên. Các khu định cư nhỏ hoạt động theo từng khối, được kết nối bởi các con đường chia cắt Bờ Tây. Trong khi “giải pháp hai nhà nước” vẫn là mục tiêu ngoại giao được nhắc đi nhắc lại liên tục, thì chỉ cần nhìn vào bản đồ cũng thấy rõ sự thiếu vắng lãnh thổ khả thi làm nền tảng lâu dài cho một nhà nước có chủ quyền. Trong một không gian hạn chế, Israel đang theo đuổi chiến lược “kiểu Go” (1) rất hiệu quả, kết hợp với sự năng động về dân số. Với mười triệu dân hiện nay, bao gồm hai triệu người Ả Rập Israel, Israel dự kiến sẽ có 15 triệu dân vào năm 2050. Vậy điều gì sẽ xảy ra với hai nhà nước khi đó?
_______________________________________________________________
1 Michel Foucher, The Contestation of Borders, CNRS Editions, “Debates,” 2026, tr. 78–80.
2.Những bài học từ Gaza
François Euvé
Các vụ thảm sát ngày 7 tháng 10 đã gây chấn động thế giới Những hành động tàn bạo này hoàn toàn dã man, không tha cho phụ nữ, trẻ em hay người già. Đối với người Do Thái, chúng khơi dậy một nỗi đau sâu xa, gợi lại những hình ảnh tưởng chừng thuộc về một thời đại đã qua, thời kỳ bài Do Thái ở châu Âu, mà những người sống sót cuối cùng giờ đây đang dần biến mất. Nhưng sự vắng mặt của nhân chứng không xóa nhòa ký ức về một sự kiện độc nhất vô nhị trong lịch sử nhân loại, vào thời điểm mà chủ nghĩa bài Do Thái đang trỗi dậy. Phản ứng của chính phủ Israel thật đáng kinh ngạc về mức độ bạo lực. Tội ác chiến tranh – thậm chí là tội ác chống lại loài người – đã được thực hiện và vẫn đang tiếp diễn. Một bộ phim tài liệu, Naza, cố gắng ghi lại điều này. Chúng tôi thảo luận về nó trong số báo này, thông qua phân tích phim và bài đọc phê bình của hai nhà sử học. Bộ phim gây ra sự lo ngại sâu xa về những gì nó tiết lộ về hành vi của một số binh lính Israel. Nhưng thực tế là một cuộc tranh luận như vậy vẫn còn khả thi ở Israel là dấu hiệu của một xã hội vẫn cho phép điều đó xảy ra. Khi cảm xúc lấn át chúng ta, chúng ta dễ bị cám dỗ đơn giản hóa tình huống, đổ lỗi cho một số người để phân biệt họ rõ hơn với các nạn nhân. Phân tích của hai nhà sử học người Israel, mà chúng ta có thể đưa ra để thảo luận, làm phức tạp thêm tình hình.
Trong bộ phim tài liệu này, từ "diệt chủng" được sử dụng. Liệu điều này có chính đáng? Trong bối cảnh này, chúng ta phải cẩn trọng với từ ngữ, không sử dụng chúng một cách quá dễ dàng, và phải có sự phân biệt rõ ràng. Những tội ác rất nghiêm trọng đang được thực hiện chống lại dân thường. Liệu có ý chí chính trị nào để xóa sổ một dân tộc, như trường hợp ở Đức vào những năm 1930 (cũng như ở Đế chế Ottoman năm 1915)? Phải chăng Hamas đang sử dụng thường dân Palestine làm "lá chắn sống", bắt họ làm con tin? Việc một vị bộ trưởng cụ thể, bằng cách so sánh người Palestine với động vật, có thể tạo ấn tượng về việc phi nhân hóa kẻ thù để hợp thức hóa việc xóa sổ họ, không thể biện minh cho tuyên bố rằng đây là một hành động được lên kế hoạch có chủ đích.
Tuy nhiên, sự tích tụ bạo lực đang làm gia tăng thêm sự chia rẽ giữa hai dân tộc. Các thái cực củng cố lẫn nhau. "Những bong bóng song song đang hình thành, mà không có bất cứ sự liên lạc nào giữa chúng," Hồng Y Pizzaballa, Thượng phụ La-tinh của Jerusalem, đã viết trong một tài liệu mang tính bước ngoặt (1). Sự phát triển của xã hội Israel vô cùng đáng lo ngại khi người dân Palestine ngày càng bị coi là mối đe dọa. Về phía mình, chính phủ đang làm mọi cách để khiến việc hòa giải trở nên bất khả thi. Do đó, họ phải gánh vác trách nhiệm nặng nề cho tương lai. Liệu họ có đang làm mọi thứ trong khả năng để hạn chế bạo lực? Xét theo những gì đang xảy ra ở các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, điều này còn lâu mới chắc chắn. Từ góc độ nhân đạo, thật khó để thấy làm thế nào mà “sống chung hòa bình” lại có thể khả thi trên mảnh đất này. Liệu đứa trẻ ở Gaza, bị cụt chân tay mà không được gây tê, có thể cưỡng lại được lời kêu gọi trả thù, ngay cả khi nó tin rằng Hamas phải chịu trách nhiệm về những gì đã xảy ra với mình? Bàn tay của ai sẽ có thể vươn qua một biên giới ngày càng khó vượt qua?
Vai trò của tôn giáo rất quan trọng trong việc làm trầm trọng thêm xung đột. Ở Israel, nó biện minh cho việc chiếm đất bằng những lập luận giả kinh thánh (2), với sự ủng hộ của những người theo đạo Tin Lành có nền thần học cũng không kém phần ảo tưởng (3). Chắc chắn, không phải tất cả những người theo tôn giáo đều là những người theo chủ nghĩa cực đoan sử dụng cách hiểu sai lệch về Kinh thánh để thúc đẩy chương trình nghị sự chính trị của họ. Tuy nhiên, cần phải thừa nhận rằng tiếng nói của họ phần lớn vẫn chưa được lắng nghe, ngoại trừ một vài trường hợp.
Chúng ta có thể tìm thấy dấu hiệu của hy vọng ở đâu, nếu muốn tránh sự ngây thơ? Bằng cách viện dẫn hình tượng Abraham và Sarah, Hồng Y Pizzaballa đã kêu gọi chúng ta tin tưởng vào một Thiên Chúa có thể mở ra một tương lai mà chúng ta tưởng chừng đã khép kín. Việc đón nhận những sáng kiến thúc đẩy “nghệ thuật gặp gỡ” có vẻ khiêm tốn, nhưng tất cả đều là những hạt giống giải phóng chúng ta khỏi cảm giác rằng không có gì có thể thay đổi.
__________________________________________________________________
1 Hồng Y Pierbattista Pizzaballa, “Họ trở về Jerusalem với niềm vui lớn lao.” Đề xuất về việc sống ơn gọi của Giáo hội tại Đất Thánh, ngày 25 tháng 4 năm 2026.
2 David Neuhaus, “‘Chủ nghĩa Phục quốc Do Thái Kitô giáo’ không phải là Kitô giáo,” Études, số 4337, tháng 5 năm 2026, trang 71–80 (trên revue-etudes.com).
3 Cf. Laurent Tessier, Chủ nghĩa Phục quốc Do Thái Cơ Đốc: Lịch sử của một liên minh ít được biết đến (thế kỷ 19-21), Labor et Fides, 2026.