Các trường đại học Công Giáo có nguy cơ làm rỗng tuếch bản sắc của chính mình hơn nữa khi các nhà quản trị sử dụng AI để giải thích sứ mệnh của trường—ủy thác những vấn đề thuộc về tâm hồn cho một cỗ máy vốn chẳng thể chạm đến chúng.

Một bức ảnh dàn dựng cho thấy nhóm người hoàn toàn đắm chìm vào điện thoại của họ. (Ảnh: Canva)


Linh mục William C. Graham, trong mục Global Catholic của hãng tin UCA News, ngày 20 tháng 11 năm 2026, chia sẻ ý kiến cho rằng: Trong những suy gẫm đầy gay gắt về thực trạng đáng buồn đang bủa vây nhiều trường đại học và cao đẳng Công Giáo, tôi đã bỏ sót một khía cạnh: khi được yêu cầu giải thích điều gì tạo nên tính Công Giáo cho cơ sở giáo dục của mình, các nhà quản trị đang ở thế phòng thủ có thể sẽ tìm đến AI để soạn thảo câu trả lời. Bài học rút ra là: chẳng có vấn đề nào mà chúng ta không thể làm cho tồi tệ hơn.

Tôi không có bằng chứng cho thấy việc sử dụng AI theo cách này đã trở nên phổ biến. Nhưng theo tôi, đây là một chiến lược đáng trách vì nhiều lý do:

Nó lặp lại chính hành vi mà họ từng chỉ trích ở sinh viên.
Nó tạo cảm giác rằng một vấn đề quan trọng đã được cân nhắc kỹ lưỡng—trong khi thực tế, họ chỉ đơn thuần nhập một câu hỏi hoặc yêu cầu vào một khung văn bản.
Họ cho thấy mình chẳng hề có cam kết thực chất nào trong việc theo đuổi các vấn đề thuộc về tâm hồn và trái tim.
Nó tạo ấn tượng rõ rệt rằng họ không muốn bị làm phiền.
Đó là sự lười biếng.
Đó là thái độ trịch thượng.
Nó gây khó chịu.
Đó là sự xúc phạm đến phẩm giá con người.
Họ đang mang lại nỗi nhục nhã cho môi trường học thuật.
Họ đã từ bỏ những gì còn sót lại trong sứ mệnh nền tảng của mình.

Tôi đã đọc một phản hồi có vẻ dài và sâu sắc gửi riêng cho tôi (không phải trong phần bình luận), suy nghĩ một chút, rồi nhờ một đồng nghiệp đặc biệt nhạy bén xem qua.

Phản hồi của anh ấy khiến tôi sững sờ.

Trước hết, anh ấy hỏi tôi: “Bạn nghĩ sao về câu trả lời đó?” “Tôi thấy phản hồi đó khá lịch thiệp và không hề mang tính phòng thủ. Nhưng có vẻ người viết cho rằng mọi thứ vẫn ổn. Còn bạn thì sao?”

“Nó mang hơi hướng của AI.”

Vì vậy, tôi dán đoạn văn bản đó vào một công cụ AI và hỏi xem liệu nó có phải do AI tạo ra hay không. AI đồng tình với đồng nghiệp của tôi:

“Mặc dù nội dung rất tinh tế và cụ thể…, nhưng các khuôn mẫu về cấu trúc và văn phong lại là những dấu hiệu đặc trưng của văn bản do AI tạo ra.

Tại sao nó trông giống như sản phẩm của AI?

Giọng văn ‘Hàn lâm hoàn hảo’: Văn phong cực kỳ trau chuốt, lịch sự và chuẩn xác về ngữ pháp, nhưng lại thiếu đi những nét tự nhiên trong giao tiếp, những khiếm khuyết nhỏ hay chất giọng riêng biệt thường thấy trong email hoặc bài đăng trên diễn đàn do con người viết.

Các công thức cấu trúc dễ đoán: Nó sử dụng những cụm từ chuyển ý điển hình của AI như ‘Xét cho cùng, tôi nghĩ rằng…’, ‘Tổng hợp lại, tôi tin rằng…’, hay ‘Tuy nhiên, một thách thức then chốt đối với [X] là…’ để kết nối các đoạn văn một cách hoàn hảo.

Cấu trúc ‘kẹp bánh mì’: AI hầu như luôn bắt đầu và kết thúc phản hồi bằng những câu mở đầu và kết thúc lịch sự nhưng mang tính khuôn mẫu (ví dụ: ‘Cảm ơn bạn rất nhiều vì đã chia sẻ…’ và ‘Cảm ơn bạn một lần nữa vì đã chia sẻ điều này. Nó gợi mở cho tôi rất nhiều suy gẫm.’).

Phong cách liệt kê toàn diện (dù không dùng dấu đầu dòng): Văn bản liệt kê cặn kẽ mọi khía cạnh của trải nghiệm tại khuôn viên trường (hình ảnh thánh thiêng, đời sống nội trú, Thánh lễ, chương trình OCIA, sự chuẩn bị gia nhập thị trường lao động, khả năng lãnh đạo dựa trên đạo đức) theo một cách cân đối và đối xứng hoàn hảo.”

Vậy nên, ngoài việc thiếu đi giá trị gia tăng Công Giáo hay bản sắc Công Giáo đích thực, có lẽ tình hình còn tồi tệ hơn nhiều so với những gì tôi từng nghĩ.

“Không đâu,” một đồng nghiệp khác nói với tôi. “Bạn vừa nhận được một phản hồi đầy suy gẫm từ một người thực sự quan tâm và am hiểu vấn đề.”

“Tôi rất mong bạn nói đúng.” Nhưng tôi khá chắc là không phải vậy.

Hiện vẫn chưa có cách tiếp cận thống nhất về việc khi nào nên sử dụng AI, hay thậm chí là liệu chúng ta có đang sử dụng nó hay không.

Đồng nghiệp đầu tiên của tôi cảnh báo: “Bất cứ ai đang đứng lớp hiện nay đều phải liên tục đối mặt với khả năng này.”

Nhưng liệu giờ đây, chúng ta có cần phải hỏi các giáo sư và quản trị viên — giống như cách hỏi sinh viên năm thứ nhất đại học — rằng: “Đây là do chính bạn viết hay là do AI tạo ra?”

Và rồi, liệu nỗi băn khoăn của tôi có quá nhỏ bé để xứng đáng nhận được một phản hồi từ con người thật hay không? Được mời gọi tham gia vào thiên tài của Thiên Chúa

Aristotle coi nghệ thuật là sự mô phỏng các tiến trình sáng tạo của chính tự nhiên, qua đó hé lộ những chân lý phổ quát. Trong nghệ thuật trò chuyện và viết lách — với sự tương tác qua lại, đối thoại và phản hồi — chúng ta tìm kiếm những góc nhìn mới mẻ về các vấn đề, điều có thể dẫn đến sự thay đổi trong tâm hồn, tư duy và thái độ.

Trong tiến trình và sự trao đổi đó, chúng ta bắt gặp những tâm hồn chính trực lẫn bất chính; cả hai đều đón nhận những cơn mưa mát lành hay những trận giông bão dữ dội. Sự trao đổi này phơi bày cả những lầm lỗi lẫn những thành tựu của con người, đồng thời mời gọi người viết và người đọc — những người biết suy nghĩ — cùng tham gia vào một tiến trình làm sáng tỏ bản chất sáng tạo và thiên tài của Thiên Chúa.

Có lẽ chính ý định hay sự thấu hiểu tương tự đã thôi thúc tác giả trong Kinh Thánh hy vọng rằng “để trong mọi sự, Thiên Chúa được tôn vinh” (1 Phê-rô 4:11).

Liệu trí tuệ nhân tạo (AI) có làm thay đổi những điều chúng ta kỳ vọng? Một đồng nghiệp của tôi sau đó đã viết: “Tôi luôn cảm thấy mình thật may mắn khi vấn đề này chỉ xuất hiện vào giai đoạn cuối sự nghiệp giảng dạy của mình.”

Thật tốt cho ông ấy. Nhưng lại chẳng hay ho gì cho chúng ta. Một thế giới mới đầy táo bạo. Có lẽ vậy. Tôi đoán thế.

Tờ The New York Times đưa tin (ngày 15 tháng 9 năm 2026) rằng “Những lo ngại cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm suy giảm chất lượng giáo dục đã âm ỉ suốt nhiều tháng qua. Sinh viên sử dụng AI cho mọi việc, bao gồm cả gian lận; một báo cáo gần đây từ MIT thậm chí còn cho rằng kỹ thuật này đang dẫn đến tình trạng “đầu hàng về mặt nhận thức”.

Đáng báo động hơn, “nhiều lãnh đạo các trường đại học vẫn hào hứng đón nhận AI”. Hơn nữa, “rất khó để tránh né AI”. Tệ hơn nữa là “sinh viên thường phải tự xoay xở trong môi trường này mà không nhận được sự hướng dẫn rõ ràng từ nhà trường”.

Một giáo sư nhận xét: “Dù thế nào thì họ vẫn sẽ sử dụng nó thôi”. Bà đặt câu hỏi: “Vậy làm thế nào để dạy họ cách sử dụng AI một cách có trách nhiệm?”

Đừng lo. Người đang nắm quyền tại Nhà Trắng (Hoa Kỳ) đã lên tiếng vào ngày 14 tháng 9 trên nền tảng Truth Social: “Thứ duy nhất cần thiết để kiểm soát hay làm ‘rào chắn’ cho AI chính là một vị Tổng Thống Mạnh Mẽ Và Thông Minh (có chỉ số IQ cao!), và nước Mỹ thì thừa sức có được điều đó!”

Jimmy Fallon đã chớp lấy cơ hội này trong chương trình truyền hình đêm khuya: “Chúng ta đang trông chờ vào ông Trump để đánh bại AI ư? Tôi thậm chí còn chẳng tin ông ấy có thể thắng trò chơi Wordle nữa là!” Đây là thời điểm chúng ta cần lắng nghe tiếng nói từ Giáo hội. Đức Giáo Hoàng Leo đã đưa ra quan điểm của mình qua văn kiện Magnifica Humanitas. Một nhóm người – mà tất cả chúng ta đều mong muốn có quy mô lớn hơn – đang thực hiện đúng lời kêu gọi của Đức Leo: tham gia đối thoại với các chuyên gia kỹ thuật về ý nghĩa công việc của họ đối với nhân loại. Ước gì các trường đại học và cao đẳng Công Giáo có thể tiên phong trong việc này. Nếu họ đang làm như vậy, thì có lẽ tôi đã bỏ lỡ mất rồi.

Mulaney ghi điểm thắng

Ngoài Đức Leo ra, bạn có biết ai đã diễn đạt vấn đề này một cách xuất sắc không? Đó chính là John Mulaney, cựu sinh viên Đại học Georgetown. Nghệ sĩ hài độc thoại, diễn viên, biên kịch kiêm nhà sản xuất người Mỹ này gần đây đã xuất hiện trên sân khấu lễ trao giải Emmy để công bố giải thưởng "Nam diễn viên chính xuất sắc nhất trong loạt phim truyền hình chính kịch". Mở đầu phần trình bày, anh lấy ra một cuốn sách mượn từ thư viện công cộng có tựa đề A Guy’s Guide to Being a Man’s Man (tạm dịch: Hướng dẫn trở thành một người đàn ông đích thực) – một cuốn sách kỹ năng sống xuất bản năm 2006 của tác giả Frank Vincent.

Mulaney đọc một đoạn trong sách: “Một người đàn ông đích thực có thể khoác lên mình những bộ trang phục sang trọng nhất, thưởng thức những loại rượu thượng hạng nhất, ngồi cạnh người phụ nữ xinh đẹp nhất ở Las Vegas; nhưng nếu anh ta không đối xử với mọi người xung quanh bằng sự tôn trọng và phong thái lịch thiệp, thì anh ta chẳng phải là một người đàn ông đích thực. Anh ta chỉ là một gã ngốc khoác trên mình bộ vest đẹp mà thôi.” Sau đó, anh công bố danh sách các đề cử. Một màn dẫn dắt đầy ấn tượng!

Tôi đã phải tra cứu từ "jabroni": đây là một thuật ngữ lóng, dùng để chỉ một kẻ ngốc nghếch, đáng khinh, một kẻ thất bại, hoặc trong giới đô vật chuyên nghiệp, nó dùng để chỉ những đô vật có nhiệm vụ chính là... thua trận để làm nổi bật các đô vật khác. Nguy hiểm thay, việc sử dụng AI một cách thiếu cẩn trọng có thể biến các học giả tại các cơ sở giáo dục Công Giáo (hoặc có liên hệ với Công Giáo) thành những kẻ ngớ ngẩn khoác trên mình chiếc áo cử nhân trang trọng.

Khi các cơ sở giáo dục này ngày càng trở nên thế tục hơn và dần đánh mất bản sắc Công Giáo, những cá nhân kể trên đôi khi vẫn cố gắng chỉ ra một vài điểm sáng le lói như bằng chứng cho thấy bản sắc cũ vẫn còn tồn tại. Tuy nhiên, hành động này dường như chỉ mang tính trình diễn, có lẽ là để làm hài lòng nhóm nhỏ các nữ tu vẫn còn hiện diện trong Hội đồng quản trị.

Những mô hình đầy triển vọng

Cũng cần lưu ý rằng, nhiều Trung tâm Newman (Newman Centers) tại các trường đại học thế tục ở Hoa Kỳ đang thực hiện công việc rất đáng ghi nhận. Hãy nhìn vào các chương trình tại Trung tâm Công Giáo của Đại học New York (New York University Catholic Center) chẳng hạn. Một số người có thể cho rằng những mô hình như vậy chính là tương lai của giáo dục đại học Công Giáo.

Dù xuất sắc đến đâu, chúng cũng không thể bù đắp cho sự thiếu vắng các môn triết học và thần học — những môn học đã bị loại bỏ để nhường chỗ cho các chuyên đề nâng cao kiểu như: "Cách sử dụng máy tính tiền và thiết bị đọc thẻ tín dụng sao cho hiệu quả, theo đúng tinh thần truyền thống Công Giáo, thông qua giá trị cốt lõi 'Semper Fi' (Luôn trung thành) của chúng ta".

Tôi đã suy nghĩ về những điều này vào một ngày thứ Sáu đầu tháng 12, khi bắt gặp một sinh viên đại học đang chất đồ lên xe để chuẩn bị về nhà ở Omaha — một hành trình lái xe kéo dài sáu tiếng đồng hồ.

"Em định đi đâu vậy?" tôi ngây ngô hỏi. "Tuần tới là thi cuối kỳ rồi mà."

"Ồ, Cha Bill à," cậu sinh viên đáp một cách nhẹ nhàng trước khi hướng xe về phía Nebraska xa xôi, "Con học chuyên ngành kinh doanh mà."